Info

Dorien Knockaert

Posts tagged low budget

Schermafbeelding 2014-10-26 om 23.50.57

Ongeveer een maand geleden nam ik me voor om in oktober eens extra op voedselverspilling te letten: minder eetbaars weggooien, minder restjes laten verpieteren in de koelkast ook. De inspiratie daarvoor kwam van de mensen van 11.11.11, die er dit jaar hun hele campagne aan gewijd hebben (de bijbehorende petitie, die een resolutere politieke aanpak van het probleem vraagt, kun je nog altijd hier kracht bijzetten, en als je dan ook nog eens de bijbehorende pagina liket, kun je De Moestuin van Mme Zsazsa winnen). Dit is mijn laatste bericht in de restjesreeks, en het is volledig gewijd aan jullie verzoeken hartenkreten op de facebookpagina van deze blog. Extra tips zijn meer dan welkom in de commentaren.

Help, er zitten altijd twee wraps/pitabroodjes te veel in een pak! Hoe vermijd ik dat die uiteindelijk beschimmeld in de vuilnisbak belanden?

Geen nood, je kunt ze invriezen (dat heb ik al gedaan met pitabrood en ik vermoed dat het met wraps ook wel kan).
Maar je kunt er ook zuiderse croutons van maken. Snipper het platbrood in stukjes en verspreid ze over een royaal geoliede bakplaat. Schep ze enkele keren om, zodat de olie verdeeld raakt over het brood. Bak ze knapperig in de oven (ongeveer 10 minuten, afhankelijk van je oven). Strooi er zout op en kruiden naar keuze ( sesam, tijmpoeder, chilipeper, sumac, zaatar…).
Frituren kan ook. Dat geeft een veel vetter resultaat, maar ik durf het weleens zo te doen als ik ze gebruik voor een salade waar ik dan voorts geen olie aan toevoeg.
Platbroodcroutons worden in de Midden-Oosterse keuken gebruikt voor onder meer fattouche (salade van komkommer, tomaat en verse kruiden) en in allerlei warme bereidingen (fatteh). Van harte aanbevolen.

Van een potje mascarpone, zure room of ricotta heb je altijd maar de helft nodig.

Van de overige helft kun je natuurlijk heel makkelijk lekker broodbeleg maken door kruiden en/of fijngehakte olijven of gedroogde tomaten toe te voegen. Maar ik moet toegeven dat ik mij daar ook nooit toe geroepen voel, want ik eet niet zo graag boterhammen met smeerbare dingen.
Wel vind ik zo’n half bakje mascarpone perfect om een paar ovenaardappels mee te vullen. Roer er kruiden, selderij, zongedroogde tomaten, olijven, kappers… door en je krijgt zelfs in putje winter een barbecuesfeertje.
Gevulde ovenaardappel
Per persoon:
1 grote aardappel
2 flinke el mascarpone
2 el peterselie
1 el fijngehakte halfgedroogde (‘gekonfijte’) tomaat
1 stengel selderij, fijngehakt
1/2 teentje knoflook of 1 el gehakte bieslook
1 mespunt paprikapoeder, het best gerookt paprikapoeder (pimenton de la vera, zie o.a. http://www.gekruid.be
Cayennepeper, zout
Grof zout
Zilverpapier
Bereiding:
1. Verwarm de oven voor tot 220 °C. Was de aardappel en wikkel hem nat in een stukje zilverpapier met een lepel grof zout. Leg hem in de oven en laat hem in 20 tot 35 minuten garen (afhankelijk van het formaat en van je oven).
2. Meng alle andere ingrediënten tot een smakelijk sausje. Snijd de gare aardappel open en schep er de saus in.

Alstublieft, meer ideeën voor oud brood en pistolets!

Is je brood uitgedroogd, maar nog niet kurkdroog? Maak er dan croutons van: snijd het brood in blokjes of pluk het in plukken, verdeel een scheut olie met wat peper en zout over een schone bakplaat, schep het brood op de bakplaat wat om en om, laat het in een oven van 200° licht bruinen maar niet volledig uitdrogen. Dit soort niet-al-te-vette croutons zijn prima voor de soep of voor een broodsalade, en ze blijven lang goed als je ze eerst helemaal laat afkoelen en dan in een goed afgesloten bewaardoos steekt. Wil je gebakken broodkruim om in plaats van kaas over een pastagerecht te strooien, pluk het dan kleiner en bak het in de pan in een royale scheut olie, en kruid het stevig.
Kleine beetjes halfdroog brood zijn ook prima geschikt om soep te dikken: eerst laten weken in water of melk en daarna meemixen met de soep.
Is je brood kurkdroog, maal het dan in een keukenmachine tot paneermeel om later te gebruiken op bijvoorbeeld een ovenschotel of in zelfgerolde gehakt- of linzenballetjes. Als je geen keukenmachine hebt, kun je het brood in een zak steken en er met een deegrol op tekeergaan tot het vermalen is.
Broodpudding wekt vaak gemengde gevoelens op, ik vermoed dat er in de jaren tachtig een wat klef broodpuddingrecept in Ons Kookboek gestaan heeft of zo. Maar ik heb al gesofisticeerde broodpudding met chocolade gemaakt, en zelfs hartige met stokbrood en prei.
Als je daar allemaal geen tijd voor hebt, kun je je brood invriezen en later ontdooien als je eens croutons wilt. Dat valt dan nog prima te fiksen.
Voorkomen is beter dan genezen. Zelf heb ik ondanks mijn slecht georganiseerde huishouden eigenlijk heel weinig broodoverschotten, en ik denk dat dat komt doordat wij meestal ongesneden brood kopen. Ongesneden blijven de meeste broden smakelijk tot je ze op hebt. Broden die met desem gebakken zijn, of broden met heel vast kruim houden het in gesneden toestand ook best lang uit.

Elke kool is ons te groot. Wat doen we met de tweede helft?

Aha, de wegkwijnende halve kool, een bekend fenomeen.
Wat je eerst en vooral moet weten is dat zo’n halve kool eigenlijk nog wel best lang eetbaar blijft in de koelkast, als je hem tenminste netjes inpakt in plasticfolie. Er komen gijze spikkels op het snijvlak, maar dat is oxidatie, geen schimmel (welja, het kan in principe ook schimmel zijn, maar meestal, als het gaat om droge grijze puntjes, is het oxidatie, zoals een aangesneden appel ook bruin kleurt). Schaaf ongeveer een halve centimeter van dan snijvlak en je hebt weer een appetijtelijk half kooltje.
Goed, wat doe je daar dan mee?
Stel dat je met de eerste helft al koolsla hebt gemaakt en gestoofde kool met boter voor bij de worst. Dan kun je de tweede helft nog gebruiken voor iets originelers! Zoals lauwwarme rodekoolsalade, spaghetti met wittekool, spitskool of savooi (en broodkruim!), pasta met boerenkool, minestrone met eender welke kool of savooigalette met paddenstoelen.
dsmreceptdorien
Maar ook voor wie zijn kool gewoon snel van de baan wil, heeft het menselijke vernuft al een oplossing voortgebracht. Zuurkool! Vergeet alle muffe associaties met Duitse bierhuizen en vettige kost. Zuurkool is heerlijk op een boterham met charcuterie, het is lekker in soep, het is lekker op pizza, het is perfect in stamppot. En het blijft een eeuwigheid goed in de koelkast. Zuurkool maak je zo: rasp de kool, meng er zout door tot hij net niet te zout is om te eten, kneed hem een beetje zodat hij sap loslaat en steek hem in een glazen pot die precies groot genoeg is. Goed aanduwen, zodat de kool onderstaat in eigen nat. Deksel erop, dan wegzetten op een schoteltje, op een rustig plekje in de keuken (kamertemperatuur is prima). De kool zal gaandeweg beginnen te borrelen en fermenteren. Na ongeveer een week heeft ze een lichtzure smaak, na twee weken is ze nog wat zuurder. Wanneer de smaak je bevalt, zet je de kool in de koelkast om het fermentatieproces te stoppen.
Voorkomen is beter dan genezen. Koop spitskool in plaats van gewone wittekool, die is doorgaans kleiner en ook malser.

Ik krijg mijn bos lente-uitjes nooit op.

Een bosje is vaak te veel voor één recept-met-lente-uitjes. Daarna komt het er vooral op aan om de uitjes niet te vergeten. Aan toepassingen geen gebrek: gebruik ze in plaats van uien om te fruiten, strooi ze fijngehakt over de soep, de rijst of de salade, of snijd ze overlangs in repen en leg ze tussen een boterham met kaas.

Wij hebben de neiging onze appels te verwaarlozen. En dan zijn ze ineens verrimpeld.

Verrimpelde appels of andere appels die bij gebrek aan verleidingskracht blijven liggen, zijn nog prima om te bakken. Snel met wat boter in een pannetje, en dan simpelweg opeten bij de maaltijd, als ontbijt of als tussendoortje. Als ik veel appels heb, snijd ik ze in achtsten en verwijde ik het klokhuis (schillen hoeft niet), vul ik er een bakplaat mee, strooi ik er wat kaneel over en hier en daar een klontje boter, en bak ik alles en dik halfuur in de oven (180°). Het resultaat kan makkelijk in kleine porties in de diepvriezer. En zo heb ik altijd in een handomdraai een lekker ontbijt (met yoghurt) of dessert.

En wat doe ik met een krop sla die begint te verwelken?

recept600
Als sla maar een beetje verwelkt is, kun je ze opfrissen door ze een bad te geven in ruim ijskoud water.
Maar voorkomen is hier echt wel beter dan genezen. Haal je een krop sla in huis, snijd de blaadjes dan meteen los, was ze zachthandig, zwier ze droog en berg ze op in een bewaardoos met onderaan en bovenaan een stuk keukenpapier of een schoon doekje. Bewaar ze in de koelkast. Zo gaan ze – afhankelijk van de slasoort – makkelijk drie dagen mee en zijn ze hapklaar, ook voor bij de boterham. Ben je het beu om rauwe sla te eten, dan kun je ook stamppot maken met sla, of risotto, of slablaadjes door een pan in boter gesauteerde erwtjes roeren (voeg de sla altijd pas helemaal op het eind toe aan warme bereidingen, zodat ze knapperigheid behoudt).

Een restje gekookte pasta heeft weinig sexappeal…

Dat is zo. Maar als je het met een overschotje saus of wat koelkastpesto erdoor bewaart, is het al veel aantrekkelijker om de volgende dag als middagmaal te eten, of tegen de honger van half-zes-’s avonds-als-het-avondeten-nog-niet-klaar-is. Een restje pasta-pesto doet het ook prima in een frittata. Heb je echt alleen naakte pasta, voeg hem dan toe aan de soep of aan een bonenstoofpot.
Eigenlijk heb ik nooit naakte pasta over, ik zet de pasta altijd met saus erdoor op tafel. Dus ik weet het hier even niet zo goed.

… een overschotje gekookte aardappelen evenmin.

Ah nee, maar je kunt er wel gebakken aardappelen van maken en wie vindt dat nu niet gezellig? Heb je niet genoeg gebakken aardappelen om er een hele maaltijd rond te bouwen, maak er dan een tapa van, met wat tomatensaus en/of paprikapoeder (en noem het resultaat patatas bravas).
Kleine overschotjes aardappelen gaan ook makkelijk in de soep. Even meekoken en meemixen voor een zacht smakende, gebonden soep. Of niet meemixen, als je graag iets in de soep hebt om op te bijten.
Origineler maar ook meer werk zijn aardappelkoekjes. Aardappelkoekjes kun je met de meest uiteenlopende toevoegingen maken, zolang je mengsel een stevig prakje blijft en niet te lopend of brokkelig wordt. Een visrestje is heerlijk in een aardappelkoekje. Het handige aan gedroogd eekhoorntjesbrood is dat je het altijd in huis kunt hebben.
koekjes
Aardappelkoekjes met eekhoorntjesbrood
Per persoon:
15 g gedroogd eekhoorntjesbrood (of 100 g fijngehakte gebakken paddenstoelen of een visrestje of een groenterestje)
1/2 teentje knoflook
1 klein sjalotje, gesnipperd
100 g aardappelen, tot 2 dagen oud
1 el geraspte parmezaan
4 olijven, grof gehakt
2 el peterselie
1 tl gedroogde dragon
Peper
1 el grof broodkruim (oud brood even roosteren en in de keukenmachine of onder een deegrol verkruimelen)
Arachideolie
Voor het sausje:
1 el mayonaise
1 el gehakte peterselie
1 el kappertjes
Bereiding:
1. Leg het eekhoorntjesbrood in een soepkom en giet er kokend water op. Laat het een klein halfuurtje weken tot het zacht is. Giet het af en bewaar het vocht voor later, als bouillon voor een soep, een saus of een paddenstoelenrisotto. Hak het geweekte eekhoorntjesbrood met een mes of een molentje in kleine stukjes.
2. Bak in een pannetje de sjalot en de knoflook tot ze zacht zijn. Voeg het eekhoorntjesbrood toe, roerbak het een minuutje, haal de pan daarna van het vuur en voeg de dragon, de peterselie, de olijven en de kaas toe. Prak er de aardappelen bij en breng het mengsel op smaak met peper en zout.
3. Maak er met je handen koekjes van, wentel ze in broodkruim en bak ze in een flinke laag hete olie. Laat ze even uitlekken op een stukje keukenpapier.
4. Maak een sausje van de mayonaise, peterselie en kappertjes. Serveer het bij de aardappelkoekjes. Vul aan met een groen slaatje, bij voorkeur met pittige blaadjes zoals waterkers, platte peterselie of rucola.

Als ik eierdooiers gebruik, blijf ik met eiwitten zitten. En omgekeerd.

Schermafbeelding 2014-10-26 om 23.50.57Zelf heb ik vooral vaak een beetje eiwit over. Ik vries het telkens in, daar kunnen eiwitten namelijk prima tegen (een koekjesbakker vertelde me eens dat ze zelfs beter schuimen nadat ze ingevroren en weer ontdooid zijn). Als ik mijn voorraad wil opmaken, maak ik er het liefst financiers mee: lekker dense Franse cakejes met veel amandelen in. Dit recept uit de Backstage Kitchen is heel goed, en ik ben zot van de versie met matcha, groene poederthee (die je onder meer hier kunt kopen – duur maar zuinig in gebruik). Andere uitwegen voor eierdooiers zijn allerlei meringuegebak en macaron- of amaretti-achtige koekjes. Deze amandelkoekjes lijken me zeker het proberen waard.
Heb je eierdooiers over, dan kun je mayonaise maken (veel mensen maken dat met een heel ei, maar ik heb geleerd om het met alleen de dooiers te maken en dat lijkt beter te werken voor mij). Winkelmayonaise is lekker, maar zelfgemaakte, met een flinke lik mosterd, is nog veel lekkerder. Ook eierdooiers kun je invriezen en bijvoorbeeld later toevoegen aan een omelet of zelfs spiegeleieren, die er qua smaak alleen maar op vooruit kunnen gaan met wat extra dooier in de mix.

En dan zijn er nog mensen die hun daikon niet op krijgen.

Dit is vermoedelijk een zeer kleine bevolkingsgroep, maar omdat het zo’n makkelijk op te lossen probleem is, geef ik het toch even mee: rasp de daikon of schaaf hem in flinterdunne plakken. Roer er zoveel zout door tot het mengsel net niet oneetbaar zout is. Kneed het wat met je handen, zodat het sap vrijkomt. Schep alles in een glazen pot die net groot genoeg is. Goed aanduwen, zodat de daikon komt onder te staan in eigen vocht. Draai het deksel erop en zet de ergens op kamertemperatuur (ca. 20°C) waar hij niet in de weg staat, met een schoteltje eronder. Het mengsel zal beginnen te fermenteren en dat is precies wat we hier willen. Na één tot twee weken heb je lekkere gefermenteerde daikon voor op de boterham of bij rijstgerechten. Rauw is daikon trouwens ook heel lekker op de boterham, met wat olijfolie en zout.

 

Alle foto’s zijn van Ivan Put, en zijn oorspronkelijk gemaakt voor De Standaard Magazine.

gebakken rijst
Niets ziet er zieliger uit dan een restje rijst na een nacht in de koelkast. Opgedroogd, geklonterd, het zetmeel gestold tot een taaie korrel. Wat kun je daar in godsnaam nog aan smakelijks mee doen?
Bakken!
Rijst van gisteren is perfect om gebakken rijst van te maken. Je kunt het nasi goreng noemen, al kies je zelf hoe Aziatisch je het maakt.
Dit is het basisrecept voor gebakken rijst met groenten en een ei:
Begin altijd met een gesnipperde ui, die je fruit in olie, in een ruime pan.
Voeg naar wens knoflook of gember toe. Citroengras kan ook, of specerijen.
Voeg daarna de gekookte rijst toe (één kopje is al genoeg voor 2 personen). Roer hem heel grondig los. Elk korreltje moet ingesmeerd raken met de smaakvolle olie.
Als de rijst goed verhit is, voeg je de groenten toe die je knapperig wilt houden: fijne reepjes van prei, lente-ui, wortel, radijs, daikon, erwtjes… Zodra ze mee zijn opgewarmd, zijn ze al gaar genoeg.
Wil je een extra rijke rijstschotel maken, dan kun je in deze fase ook gebakken tofoe of paddenstoelen toevoegen, of geroosterde cashewnoten.
Breng het rijstmengsel op smaak met iets zouts (zout, vissaus, sojasaus…), iets zuurs (citroen, limoen, azijn…) en iets pikants (chilipeper, sambal…). Strooi er verse kruiden over, als je die in huis of tuin hebt (koriander, munt, bieslook, citroenmelisse…)
Bak in een apart pannetje een spiegelei per persoon. Leg het op de gebakken rijst. Smakelijk.

En dit zijn combinaties die mij al goed bevielen (altijd met ui en kruiding):
– Gebakken rijst + wortel- en preireepjes + ei (low-budget)
– Gebakken rijst + paddenstoelen + veel lente-ui
– Gebakken rijst + preireepjes + citroenzeste + tofoeblokjes + geroosterde cashewnoten
– Gebakken rijst + lente-ui + wortel + veel radijs + ei (lente)
– Maar de mogelijkheden zijn eindeloos.

Foto: Ivan Put voor De Standaard Magazine

Restjeskoken: tweeënhalf jaar geleden zette ik er voor het eerst mijn tanden in. Ik had Waste van Tristram Stuart gelezen, een onthullend én aanstekelijk boek over verspilling in de voedingsindustrie, in de supermarkt en in onze keukens. En ik had mijn hart verloren aan An Everlasting Meal, een prachtig, licht filosofisch kookboek over beter koken met minder, en met overschot van de dag voordien. Ik leerde nasi goreng maken van een restje rijst, salade met croutons van droog brood, frittata met spaghetti-van-gisteren. En ik was vertrokken.
Dit waren mijn restjestips bij het eerste artikel dat ik eraan wijdde, in De Standaard Magazine:
1. Aardappelschillen: maak ze schoon, frituur ze, zout ze en je hebt chips (update: ik heb dit nog nooit gedaan, misschien is compost een gezondere bestemming voor aardappelschillen…).
2. Kookwater van groente, aardappelen, peulvruchten, pasta en rijst doet het prima als bouillon voor soepen, sauzen en risotto. Zeker als je ook nog wat weekwater van gedroogde paddenstoelen bewaard hebt.
3. Over risotto gesproken: ook dat is een prima basis om overschotjes bereide groente te verwerken. Geroosterde pompoen, gebakken bloemkool, bonen, asperges, tomatensaus: gewoon aan het eind toevoegen, als de rijst gaar is.
4. Nog zo’n Italiaanse toverformule is minestrone, een maaltijdsoep waarin allerlei lekkers gaat dat je anders misschien zou weggooien: broccolistronken, koolnerven, overschot tomatensaus. En een oude parmezaankorst om mee te laten sudderen voor de smaak (vis hem voor het serveren uit de soep!). Hier vind je mijn recept voor alle seizoenen.
5. Kurkdroog brood kun je verkruimelen tot paneermeel. Halfdroog laat het zich gewillig tot croutons verwerken: oven voorverwarmen op 200 °C, brood in blokjes snijden, scheutje olie en een snuf specerijen of kruiden in een kom doen, broodblokjes erdoor en tien minuten bakken op een bakplaat.
14048630814_2fa053e332_o6. Het groen van prei en selderij, de steeltjes van paddenstoelen en peterselie, de schillen van uien, de botjes van kip en de graten en koppen van magere zeevis kun je bijhouden (desnoods in de diepvriezer) om bouillon te maken. Groentebouillon hoeft niet per se een klus te zijn: gooi wat groenterestjes, kruiden, ui en knoflook in het kookwater wanneer je bonen, kikkererwten of linzen kookt. Je kookwater wordt zo bouillon.
7. Steeltjes van verse koriander zijn smaakbommetjes. Bewaar ze (ook in de diepvriezer) en verwerk ze, fijngehakt, in curry’s of in hummus.
8. Stap af van het idee dat een klein overschotje het bewaren niet waard is. Enkele lepels pasta kunnen een smaakmaker zijn voor soep of frittata, een klein restje soep kan een stoofpot verrijken, een klein kommetje rijst wordt een heel bord nasi goreng.
9. Een restje verse kruiden kun je, na grondig wassen, met wat olie en nootjes of pitten verhakken tot pesto, of met boter en zout tot kruidenboter. Tip: vries ze in in ijsblokjesbakjes, maak de blokjes los en bewaar ze in zakjes, zodat je ze in kleine porties kunt gebruiken. Om pasta te pimpen, bijvoorbeeld.

En hoe doe ik het nu, zo’n tweeënhalf jaar later?
Het zou leuk zijn om te kunnen zeggen dat ik helemaal niets meer verspil. Maar het zou niet waar zijn. Ik heb allerlei excuses: een huishouden dat constant overhoop wordt gehaald door onvoorspelbare werkuren. Dat ik soms voor grote groepen kook en dat het dan wat moeilijker wordt om verspilling te vermijden. Dat ik vaak moet experimenteren om nieuwe recepten te maken, en dat daarbij ook weleens iets mislukt of verloren gaat.
Maar goed, ik blijf eraan werken, met plezier. En dit zijn een paar nieuwe tips:
restje1.jpg.h380.jpg.56810. Is je koelkast aan vervanging toe, stap dan over op een kleiner model. Klinkt misschien tegenstrijdig, want koelkasten helpen om eten langer te bewaren. Maar ze zetten je er ook toe aan om veel eten in huis te halen of te bereiden, en het dan te vergeten. Sinds ik een kleinere koelkast heb, bewaar ik het overzicht beter en ben ik minder geneigd tot hamsteren.
11. Leer je groenten (nog) beter kennen en gooi er minder van weg. De stronk en stelen van bloemkool, het loof van radijs, rode biet, rapen, venkel en koolrabi, de bloemetjes van uitgeschoten rucola in de tuin, het blad van (knol)selderij… jaja, die zijn ook allemaal eetbaar. En lekker!
12. Word een kettingkoker. Kettingkoken is het smakelijkste, makkelijkste en besparendste wat er is: je neemt elke dag de restjes van gisteren mee in een nieuw gerecht. Een restje geroosterde groenten krijgt zijn plaats in een risotto, een halve pan overschotrisotto wordt tot balletjes gerold en gebakken in olie, om te eten met tomatensaus. Een restje tomatensaus is lekker in een minestrone. De bonen die je te veel had voor de minestrone, zijn lekker in een stoofpot. Enzovoort enzoverder. Je verspilt minder, je hebt minder tijd nodig om iets lekkers op tafel te zetten, en de kans is groot dat je eten meer smaak krijgt.
13. Nog een nieuw woord is de overdoos. Ik heb het van een vriendin en moet toegeven dat het nog niet helemaal is ingeburgerd. Een overdoos is een leukere benaming voor ‘doggybag’: een verpakking voor het eten dat je op restaurant niet op krijgt. Overwin je schroom en vraag of je je restje mee naar huis kunt nemen. Lekker bij het middageten, of voor het kettingkoken.

vuilbak_1501_0Dit najaar wijdt 11.11.11 zijn campagne aan voedselverspilling, en wil ook ik hier nieuwe inspiratie bundelen om meer te doen met wat we op overschot hebben. 11.11.11 houdt zelf een videopetitie waarin we met z’n allen meer daadkracht kunnen vragen in de aanpak van voedselverspilling. De organisatie verloot wekelijks een gesigneerd exemplaar van De Moestuin van Mme Zsazsa onder al wie deelneemt aan de petitie. Hoe dat in zijn werk gaat, lees je hier.

Restjesrecepten uit het archief:
tomatenpanzanella
Panzanella oftewel salade met broodcroutons
Tomatenpanzanella
Minestrone
Gebakken rijst (doorscrollen naar de recepten onderaan)
Frittata (doorscrollen naar de recepten onderaan)

11132596525_e7a595814e_o

Eenvoud en soberheid, dat zijn twee dingen die ik in de keuken graag eer. Eenvoud zoals in: een pan spaghetti met wat amper bewerkte seizoensgroenten en kruiden uit de tuin. Of tomatensalade met oud brood. Soberheid zoals in: geen vlees, geen vis, geen vliegtuigkruiden. Maar wat als eenvoud betekent dat er alleen nog een pot confituur en een doos melk in je koelkast staan? En wat als soberheid betekent dat je in de supermarkt berekent dat alleen de diepvriesfrieten in je budget passen?
Het hield me al een tijdje bezig. Ik rekende eens uit wat een gewone week – sober koken maar ook weleens een kant-en-klaar broodje, een falafeltent en een glas wijn – mij had gekost aan eten en drinken: 65 euro. Ik ging op zoek naar mensen die ervaring hadden met eten in tijden van geldnood, en leerde dat die al blij zijn als ze 20 euro hebben voor een hele week – een kleine 3 euro per dag.
Dus probeerde ik dat ook eens, om een week lang van 20 euro te eten, gezond en lekker. Het verslag daarvan, met getuigenissen van ervaringsdeskundigen, kun je dit weekend lezen in De Standaard.
Natuurlijk had ik intussen veel meer observaties verzameld dan ik kwijt kon op 2,5 krantenpagina’s. En ook veel tips om oké te eten met een platte portemonnee – én lekkere recepten. Ik geef ze hier graag mee.
Heb ik recht van spreken? Kan ik in mijn comfortabel gestockeerde keuken ook maar één zinnig woord over geldnood schrijven? Die vraag heb ik me natuurlijk ook gesteld. Misschien heb ik geen verstand van geld. Maar wel van eten. Vul de lijst in de commentaren graag aan met al wat ik nog niet weet.

11132761554_dfb50852e5_o

WAAR HAAL JE HET
Supermarkten. Ik ging in mijn budgetweek inkopen doen in Lidl, Colruyt en AD Delhaize. De verschillen bleken minder groot dan vaak wordt beweerd – iets wat mij ook al is opgevallen als ik duurdere producten koop. Als je niet op prijzen let, zal dezelfde kar u bij Delhaize veel meer kosten dan bij de andere twee. Maar je vindt er evengoed bodemprijzen in het 365-gamma en in de goedkope seizoensgroenten. Mijn lokale AD doet ook veel snelverkooppromo’s, maar dat is vooral interessant voor middenklassers die koopjes willen doen. Vaak gaat het om producten (Franse kaas, vis, vlees) die zelfs aan de helft van de prijs te duur zijn voor een 20 euro-week.
Marokkaanse en Turkse buurtwinkels hebben de naam in alles de goedkoopste te zijn. Maar in degene die ik frequenteer is dat niet het geval. Groenten en noten zijn er duurder dan in de supermarkt (niet dat ik het mijn buurtkruidenier niet gun dat je ze daar gaat kopen, integendeel, maar we hebben het hier over harde cash). Peulvruchten zoals linzen zijn er wel maar half zo duur als in de supermarkt. De moeite!
Markten ben ik zelf niet gaan uitkammen, maar volgens mijn doorgewinterde tipgevers kun je er koopjes doen. Ga ofwel heel vroeg, wanneer de voordeelpakketten met groenten er nog zijn, of heel laat, wanneer je kan vragen of er overschotten zijn waar de marktkramers voor een zachte prijs van af willen. Een lezer uit Gent tipt de boerenmarkten op de Blaisantvest (donderdagnamiddag), in de Spijkstraat in Sint-Amandsberg (zaterdagvoormiddag) en op het l’Epéeplein aan de Rooigemlaan (zondagvoormiddag). ‘Patatten en appels zijn er half zo duur.’
Nog in de categorie ‘rechtstreeks bij de boer‘: op het platteland bieden boeren al eens aardappelen of eieren aan, soms in een automaat. Naar verluidt tegen voordelige prijzen.
Een eigen moestuin is meestal een verre droom als je krap bij kas zit. Buurtmoestuinen daarentegen kunnen een buitenkans bieden om groenten en fruit te eten die in de supermarkt te duur zijn. Ook zou het fantastisch zijn als we meer zouden co-moestuinieren in de privésfeer: veel mensen hebben wel een geschikte eigendom, maar weinig tijd om een moestuin/fruitgaard te onderhouden. Als die nu eens de krachten zouden bundelen met mensen die tijd hebben, maar geen eigendom. Een geweldig initiatief alvast is OogsOverschot, een stichting die mensen met overschot en mensen zonder overschot met elkaar in contact brengt via deze website.
In dezelfde geest vertelde een van mijn tipgeefsters me dat ze al eens op een ander gaat eten in ruil voor een wederdienst. ‘Een van mijn vriendinnen kookt heel gezond; ik vang één keer per week haar dochter op na school en ga daarna bij haar thuis mee eten. Ook binnen Lets kan ik geregeld aanschuiven voor een biologische maaltijd. Ik verzamel handjes (Lets-punten) door voor andere mensen naaiwerk te doen, en kan die dan uitgeven wanneer een van de Letsers een etentje geeft.’
Zelf redde ik alvast de salie uit de tuin van mijn mama voor de vorst (allemaal van één salieplant!) en hoop ik nu voor een hele winter gratis gedroogde salie te hebben:

11132748355_9321cba84f_o

WAT EET JE
Het is frappant om te zien hoe goedkoop voorverpakte lasagnes, ravioli’s, pizza’s, donuts enzovoort zijn. En het is begrijpelijk dat ze de meest logische optie zijn als je in de supermarkt je centen loopt te tellen. Vooral ook omdat het veel lastiger is om uit te rekenen hoe ver je springt met een kool van 80 cent, een maxizak aardappelen of een stuk kaas van 3 euro. Het goede nieuws is dat je van die laatste óók heel goedkoop kunt eten, én gezond én lekker, maar het is wel een creatieve uitdaging om er variatie in te houden.
Niet alle seizoensgroenten zijn goedkoop – bietjes, pastinaken, spruiten, witloof, aardperen: allemaal luxeproducten als je in de supermarkt rondloopt met maar 20 euro voor een hele week. Wel haalbaar: kolen, prei, wortels, aardappelen, vaak ook pompoen. En uien! Gelukkig kun je met uien zowat alles lekker maken.
Biologisch eten bleek voor mij niet haalbaar in mijn 20 euro-week. Bio is doorgaans ongeveer 30 procent duurder, en ik slaagde er met doordacht gekozen niet-biologische producten al niet in om binnen mijn budget te blijven. Zelfs als ik via Voedselteams een biogroentenpakket zou bestellen, wat goedkoper is dan de supermarktbio, zou ik veel minder volume voor mijn geld gehad hebben. Aangepaste lowbudgetformules moeten in principe mogelijk zijn in de biosector (bvb pakketten waarin massa primeert op variatie), maar ze bestaan bij mijn weten nog niet.
Peulvruchten zijn een heel goed idee, zeker als je ze koopt in Turkse of Marokkaanse buurtwinkels, waar ze goedkoop zijn. Je kunt er goedkope en voedzame vegetarische maaltijden mee maken. Voor amper een halve euro per portie steek je een geweldig lekkere linzenstoofpot ineen. Ook tofoe is interessant – veel goedkoper dan kant-en-klare vleesvervangers.
Specerijen (currypoeder, komijnzaad etc) zijn de investering waard, omdat ze ervoor kunnen zorgen dat je desnoods een hele week preisoep eet, of koolsla, en dat het toch niet gaat tegensteken. Het voordeligst is om samen met een paar buren/vrienden een grote verpakking te kopen in een uitheemse winkel, en hem dan te verdelen over kleinere porties (anders zit je over een jaar nog altijd met een gigantische zak currypoeder waar intussen alle smaak uit is). Bewaar ze in goed afgesloten bokaaltjes in een kast of lade, want op een lichte plek zijn ze minder lang houdbaar.
Over de zin en onzin van promoties lopen de meningen uiteen, maar dit vond ik toch een interessante tip: op donderdag is er bij Lidl telkens een groente in promotie. En op zaterdagavond kun je bij Delhaize sterk afgeprijsd vlees kopen (enkel in Delhaizes die op zondag sluiten, neem ik aan).
Diepvries is heel vaak goedkoper dan vers, en heeft doorgaans nog een hoge voedingswaarde. Diepvriesvis is ook goedkoper dan ingeblikte vis, wat ik verrassend vond (en ook: dat bij de blikjesvis tonijn altijd de goedkoopste is). Diepvriesgroenten zijn duurder dan inlandse groenten die in hun seizoen zijn, maar wel goedkoper dan groenten die uit een kas of uit het buitenland worden aangevoerd. Interessant dus als je de prei en de kolen eens wilt aanvullen met een handvol paprika of boontjes.
Als je vis koopt, dan krijg je een goede prijs/voedingswaardeverhouding bij haring en forel. Ze zijn bescheiden geprijsd en bevatten de omega 3-vetten die vis zo interessant maken voor onze gezondheid, en ze hebben smaak. Twee dingen die je niet kunt zeggen van pangasiusfilets en vissticks, die weliswaar nog veel goedkoper zijn.
Eieren zijn bommetjes aan waardevolle voedingsstoffen die je niet of soms moeilijker uit groenten haalt – dierlijke eiwitten, natuurlijk, maar ook ijzer en vitamine B12. Scharreleieren van pakweg Everyday (discountmerk Colruyt) kosten 10 cent per stuk. Bio-eieren met vrije uitloop kosten in dezelfde winkel 26 cent per stuk.
Als je met de best haalbare variatie groenten, peulvruchten en aardappelen/rijst/granen eet (voor de vezels, koolhydraten, vitaminen, antioxidanten en eiwitten), en geregeld eieren en melkproducten (voor meer eiwitten, B12, ijzer, zink enz) en af en toe een vet visje (voor de omega 3 en het jodium en de vitamine E), en je eet tussendoor eens zuinigjes wat gevarieerde noten en pitten (duur maar waardevolle vetten), dan moet je geen vlees kopen. Denk ik.
(Volledig vegetarisch of zelfs vegaan eten is op het eerste gezicht goedkoper, maar het probleem is dat plantaardige omega 3-bronnen, en supplementen of gesupplementeerde producten zoals rijstmelk doorgaans echt duur zijn en de honger niet zo goed stillen als een ei of een visje. Dus als algemene richtlijn zou het zo zijn valkuilen hebben)
Het goedkoopste brood (ik kocht een groot voorverpakt witbrood in de snelverkoop voor 35 cent) is niet zo lekker voor boterhammen, maar je kunt er wel lekkere korstjes van maken voor op de soep, of croque monsieurs, of toastjes voor bij de linzen, of broodkruim dat je even bakt in de pan en kruidt en dan over de spaghetti strooit in plaats van dure parmezaan.
Fruit is duur, daar heb ik niet echt iets op gevonden. Zelf at ik zuinigjes wat mandarijnen en had ik gelukkig nog de laatste appels uit de tuin. Ik verving fruittussendoortjes vooral door groententussendoortjes zoals een wortel of een kop soep. Even gezond, veel goedkoper.
Veel dingen zijn goedkoper als je ze zelf maakt, maar niet alles. Mayonaise bijvoorbeeld niet, en ook lasagne en pizza niet, of frieten. Ook in de categorie ‘anders dan je zou denken‘: een plastic flesje citroensap is vele, vele malen goedkoper dan verse citroenen. (We hebben het hier even niet over smaaknuances)
Mosterd is een goed lapmiddeltje voor combinaties van aardappelen en groenten die wat flauw uitvallen’, vertelde een van mijn tipgevers me. Houd ook altijd het groen van selder bij, want het is fris, krachtig, veelzijdig en het kan allerlei dure verse kruiden uit de supermarkt vervangen.

11132685453_9d2a843921_o
Veel en vindingrijk koken is de enige gezonde optie. Zelf varieerde ik in mijn 20-euroweek op een paar formules die heel erg geschikt zijn voor goedkoop eten: soep, linzenstoofpotten, koolslaatjes, wortelslaatjes, croques, gebakken rijst met groenten en een ei, en frittata’s (dat zijn omeletten waar je heel veel gebakken groenten en restjes aardappelen/rijst/pasta in verwerkt). Dat de mogelijkheden daarbij niet ophouden, bewijst een geweldige blog als Kookeetleef, die in de eerste plaats opvalt door zijn supergezonde, creatieve feelgoodrecepten, maar die ook met een heel beperkt budget wordt gemaakt. Leentje Speybroeck, de vrouw achter Kookeetleef, was trouwens een van mijn adviseurs voor mijn 20-euroweek. Cheers, Leentje!
Exotische inspiratie vind je vooral in de Zuid-Italiaanse ‘cucina povera’ (peulvruchten, groenten, oud brood, restjeskeuken) en de vegetarische Indiase keuken (peulvruchten, groenten, aardappelen, specerijen).
Ook bij Jack Monroe vind je kooktips en recepten. En vooral een inspirerend verhaal van een jonge vrouw met guts (en talent) die zich niet door armoede heeft laten kisten. Haar landgenoot Jamie Oliver heeft trouwens net een kookboek uit dat Bespaar met Jamie heet, maar dat is toch meer middenklassebesparen. Dan is An Everlasting Meal (helaas niet vertaald) van Tamar Adler interessanter, omdat het over échte soberheid en spaarzaamheid gaat. Op de website van Dagelijkse Kost staat bij elk recept een budgetbegroting, sommige hoofdgerechten kosten ‘minder dan 3 euro‘ en daarvan zijn er sommige die, met hier en daar een weglating misschien, ook in een 20 euro-week kunnen passen. Relativeer sowieso elk recept, durf frivoliteiten schrappen of pastinaken vervangen door wortels, en besef dat je met prei, aardappelen, zout en een paar eieren ook iets heel lekkers kunt maken. Echt.

KOKEN VOOR MINDER DAN EEN EURO PER PERSOON

Voortaan hoop ik hier geregeld een recept te posten voor minder dan een euro per persoon. Tijdens mijn 20 euro-week at ik alvast een paar heel lekkere dingen.

Frittata met prei, broccoli en aardappelen

11132462725_49f30896de_o
Voor 3-4 personen:
Snijd twee aardappelen in plakjes, een dikke preistengel in ringetjes en een goeie halve broccoliknop in kleine roosjes. Laat ze in een grote steelpan in een laagje olie op een matig vuur garen, met een snuif zout. Als ze gaar zijn, voeg dan nog een scheutje olie toe, draai het vuur even open zodat je pan goed heet wordt en giet 6 losgeklopte eieren over de groenten. Schudt de pan wat heen en weer zodat het eiermengsel goed verspreid raakt. Temper het vuur meteen en laat de eieren stollen. Strooi een heel klein beetje geraspte kaas over de frittata. Als de randen beginnen te stollen, zet de frittata dan nog even onder de grill in de oven, tot ook de bovenkant net gestold is. Als je geen oven hebt, kun je de frittata ook onder een deksel op een heel zacht vuur laten doorgaren.
Wij aten daarbij geroosterd brood en een slaatje van kool, wortel, appel, yoghurt en mayonaise.

Gebakken rijst met prei- en worteljulienne en een spiegelei

11132987046_73342f6064_o
Per persoon: 1/2 ui, 1/2 teen knoflook, 1 klein kopje gekookte rijst, handvol reepjes van rauwe wortel en prei, 1 à 2 eetlepels fijngesneden selderblad, 1 ei + naar smaak: vissaus, citroensap, zout, chilipeper, bakolie.
Fruit de ui op een matig vuur glazig, in een grote pan. Laat het stukje knoflook meefruiten, zodat het smaak geeft aan de olie. Draai het vuur wat meer open, voeg de rijst toe en roer hem heel grondig los, zodat er geen klonters meer zijn. Roerbak een minuutje zodat de rijst goed heet wordt. Voeg de groentenreepjes toe en roerbak nog een minuutje, zodat ook de groenten warm worden. Haal de pan van het vuur en breng de rijst op smaak met vissaus, citroensap, zout en chilipeper. Haal het stuk knoflook eruit. Bak in een apart pannetje het ei en leg het op de rijst. Strooi er de selderblaadjes over.

Linzenstoofpot

11132521964_810dc6a4d7_o
Voor 4 personen:
Spoel ongeveer 250 g groene of bruine linzen in een zeef. Schep ze in een grote kookpot en zet ze enkele centimeters onder in water. Voeg alle of enkele van de volgende smaakmakers toe, in de mate dat je ze in huis hebt: teen knoflook, restje selder, ui of prei (mag verwelkt zijn, maar wel afgespoeld) snuif chilipeper, venkelzaad, tijm, laurier. En zeker een zuinige koffielepel zout. Breng het water aan de kook en laat de linzen in sudderend water garen, ongeveer een halfuur (check af en toe de gaarheid). Vis de smaakmakers (toch de grote stukken) uit het water en gooi ze weg (of eet ze op).
Fruit intussen in een andere pan twee gesnipperde uien met een snuif zout en wat tijm (of andere kruiden/specerijen). Voeg twee kleingesneden selderstengels toe, en ongeveer evenveel wortel en evenveel prei. Fruit de groenten tot ze beetgaar zijn, op een matig vuur. Duw ze dan opzij en schep enkele eetlepels tomatenpuree in het midden van de pan, zodat de tomatenpuree enkele minuten kan garen. Schep alles bij de linzen en laat de smaken nog minstens vijf minuten vermengen terwijl alles suddert (morgen zal de linzenstoofpot nog lekkerder zijn). Breng op smaak met zout en (chili)peper.
Ik at deze linzenstoofpot met mozzarella uit de snelverkoop, getoaste sandwiches uit de snelverkoop en veldsla uit de snelverkoop.
De volgende dag at ik de rest op met gekookte basmatirijst en een paar stukjes gestoofd witloof, ook heel lekker (dat was de eerste dag na mijn 20 euro-week, toen witloof weer kon)

Fried green tomatoes en patatas bravas

11132531304_719029a42a_o
Ik had van Kim onrijpe tomaten mee gekregen, die je natuurlijk (helaas eigenlijk) in de winkel niet kunt kopen, maar die voor mij wel gratis waren.
Van de tomaten die nog groen waren, maakte ik fried green tomatoes. Omdat ik dat altijd al eens wou doen en omdat het ook een film is die ik graag gezien heb. Ik volgde dit recept: plakken groene tomaat eerst zouten, dan door een mengseltje van bloem en kruiden halen, dan door een mengseltje van yoghurt en ei halen, dan in een mengseltje van broodkruim en polenta wentelen. En dan bakken. Lekker (al had ik ze wat meer mogen kruiden), maar wel vet.
Met de rode maar voorts nogal smakeloze tomaten maakte ik tomatensaus (mijn tip om zure tomatensaus te fixen is doorgaans: op smaak brengen met melassestroop en/of ahornstroop en/of balsamico; maar nu was het gewoon suiker en zout en dat ging ook wel). Ik begon die saus natuurlijk met een gefruite ui en knoflook en voegde heel veel paprikapoeder toe, zoals gebruikelijk is voor patatas bravas. Al wat ik dan nog moest doen is geoliede aardappeltjes goudbruin laten garen in de oven, en de saus erover gieten.
Dat onze patatas bravas en onze fried green tomatoes nogal vet waren, probeerden we te verzachten met een grote kom groene sla die ik van mijn mama had meegekregen omdat ze hem niet op kreeg.

Uientaart met wortelsalade

11133055215_887cdc9a15_o
Bladerdeeg is in de discountsupermarkten verbazend goedkoop en in onze Delhaize is het vaak in de snelverkoop. Dus maakte ik uientaart – of chiquer: pissaladière – volgens dit recept, kortweg: uien lang fruiten met wat kruiden, dan afdekken met bladerdeeg zodat je een ‘tarte tatin’ krijgt, dan een halfuur in de oven bakken en dan ondersteboven kiepen. Ik liet de gedroogde tomaat en olijven achterwege, want die zijn duur. Kappertjes zijn wel redelijk goedkoop, maar zelfs zonder kappertjes is het lekker.
We aten bij de uientaart een restje tomatensaus en groene sla, hardgekookte eieren en een slaatje van beetgaar gestoomde wortelen (koken kan ook) met een dressing van yoghurt, mayonaise, zout en gedroogde dille.

Croque Ajuin

11132642533_14e3b8a7d8_o
Vervang in een croque monsieur de ham door dunne uiringen. Verbazend lekker.
(Ook met een paar dunne plakjes tomaat ertussen, trouwens, maar die maken het natuurlijk weer duurder)

Koolsla drie keer anders

Mijn basiskoolsla was fijngesnipperde witte kool met een mengseltje van yoghurt en mayonaise erdoor, op smaak gebracht met peper en zout.
Variatie 1: aanvullen met geraspte wortel en stukjes appel.
Variatie 2: veel gemalen komijnzaad eronder roeren.

Preisoep drie keer anders

Ik maakte een brokkige prei-aardappelsoep. Variatie 1: soep mixen met een paar handen waterkers (die eigenlijk relatief wel heel duur was, zoals alle fijne bladgroente. Zuring uit de berm zou een veel slimmer alternatief zijn). Variatie 2: ui fruiten met een klein gesneden appel en een lepel currypoeder en de soep mixen met dat mengseltje eronder.
Tip: korstjes maken van oud brood.

11133190814_01041e4bd7_o